Toen in januari en februari 2005 de Biennale van Moskou werd gehouden, organiseerde Marat Guelman zijn dissidenten gallerie die hij Rusland-2 noemde. De term Russia-2 is ontleend aan de architectuur thesis van Vladimir Paperny Kultura Dva (1985, Kultuur 2), die hij nadat hij naar Amerika was gevlucht publiceerde. Marat Guelman’s Rusland-2 was in de maand december te zien in de gallerie White Box, in Chelsea, New York.

De term Kultuur 2 verwijst naar de architectuur van het Stalinisme, het sociaal realisme. Paperny onderzocht in zijn studie de reden van de overgang in de socialistische architectuur van het exprimentele modernisme van de jaren 20 naar een dogmatisch sociaal realisme van het Stalinisme. Paperny’s belangrijkste idee is dat er een verandering van vertikaal naar horizontaal plaats vond, d.w.z. van individualisme naar een hierarchisch centralisme.

De tentoonstelling Rusland 2 toont een verzameling werk van Russische contemporaine kunstenaars die niet te zien waren op de Biennale van Moskou. Daaronder het werk van een aantal bijzonder interessante kunstenaars, zoals Alexey Kallima, Valery Koshlyakov, Yuri Shabelnikov, en Vladimir Dubosarsky en Alexander Vinogradov, maar ook werk van grotendeels sociaal-komische kunstenaars zoals de Blauwe Neuzen. Rode draad in de eclectische verzameling werk van Rusland 2 is Marat Guelman, de voormalig wetenschapper, politiek adviseur en media strateeg, die zichzelf tot een van de meest succesvolle kunst dealers van Rusland omvormde. Guelman’s Saatchi-achtige media-stijl wekt ook in het nieuwe Rusland schandaal en interesse.

Vladimir Dubosarsky en Alexander Vinogradov
Meest spectaculair in mijn ogen is het werk van Dubosarsky en Vinogradov, wiens enorme schilderijen refereren aan de epische stijl van Kiefer maar contrasteren met diens werk in vorm en kleur. Dubosarsky en Vinogradov zijn misschien de meest succesvolle van een nieuwe generatie Russische kunstenaars. Hun werk was al te zien op de Biennale van Venetie en is in het bezit van menig gerenommeerd museum.

Dubosarsky en Vinogradov zijn voorspelbaar modieus, een opzet die alle conventie van de Russische kunst doorkruiste toen zij in 1994 begonnen samen te werken. De vroege nieuwe kunst van Rusland was of radikaal of conceptueel, maar de kunst van Dubosarsky en Vinogradov richtte zich op het gangbaar modieuze uit magazines en films, maar uitgedrukt in de taal van het sociaal realisme. Dat leverde in de eerste plaats een glossy versie van socArt op, een term die verwijst naar kunst van het sociaal-realisme: stoere arbeiders, soldaten met ontblote bovenlichamen in heroische poses etcetera.
Het levert vrolike, kleurige schilderijen op met epische tonen waarop populaire thema’s zijn uitgebeeld die boven het indivuele bewustzijn uitstijgen: paradijselijk natuur, mooie vrouwen, dieren, film sterren en acteurs.

Alexey Kallima
Minstens zo interessant is Alexey Kallima een Tsjetsjeense kunstenaar. Kallima’s intentie is het meest veelzeggend in zijn poging om het pathetische van nationalisme en naturalisme te ontwijken. In New York waren enkele houtskool tekeningen te zien. Daarop afgebeeld eenzelfde man met Tsjetsjeense karakteristieken in Adidas trainingspak. Op De Vouw (2003) trekt een karavaan mieren vanuit het gras over en door het ogenschijnlijk levenloze lichaam van de in Adidas trainingspak geklede en gehurkt liggende Tsjetsjeense man. Deze serie vertoont tegelijkertijd een fascinerende finesse en macabere realiteit, die je niet direct weer loslaat. Het Adidas trainingspak is karakteristiek voor veel van Kallima’s werk, zo ook van zijn spectaculaire Metamorphose (2005) dat wel op de Biennale van Moskou te zien was. Maar je vindt het ook in de kleinere houtskooltekeningen op Rusland 2 en in Sterrenslag (2005), een statistische grafiek opgebouwd uit Adidas merkjes terug.

Valery Koshlyakov
Valery Koshlyakov is evenzeer een succesvol kunstenaar die in 2003 namens RUsland op de Biennale van Venetie te zien was. Koshlyakov is een conceptionalist en werkt vooral op karton, waarop hij het Russische en Europese cultureel erfgoed vereeuwigt. De vergankelijkheid van karton in combinatie met de monumentale symbolen vormen een buitengewoon overweldigende indruk. Met behulp van goedkope materialen vereeuwigt Koshlyakov duurzame culturele beelden zoals Lenin, het Collosseum, Griekse tempels of Stalinistische suikertaarten.

Overige…
Yuri Shabelnikov is van huis uit een schilder, maar vormde zich tot een veelzijdig kunstenaar met werken uiteenlopend van performances, schilderijen, skulpturen en objecten, en video. Zijn werk Zonder Titel (2005) waarop een opgezette tweekoppige adelaar voor het in chroom uitgesneden embleem van het nieuwe Rusland hangt, doet enigszins denken aan de ‘combine’ getiteld Canyon (1959) van Rauschenberg. Patriottische symbolen worden door de kunst met een eenvoudig gebaar van hun sokkel getild.

Dat laatste beoogt ook zonder twijfel het driemanschap dat onder de werknaam ‘de Blauwe Neuzen’ opereert. Hoewel hun werk grotendeels onvolwassen, speels en simplistisch lijkt, veroorzaakte hun werk De Kaars van ons Leven (2004) nogal wat opschudding in Rusland. Op het werk poseren de drie kunstenaars met papieren maskers respectievelijk als Pushkin, Christus en Putin. Terwijl de christus figuur een brandende kaars ophoudt, biedt de Pushkin hem een vuurtje, terwijl de Putin angstvallig de kaars tegen een denkbeeldige bries beschudt met de palm van zijn hand. De overige werken zijn een stuk baldadiger, zoals de video waarop een look-a-like van de wassen Lenin zich rusteloos in zijn slaap omdraait, of de gemaskerde figuren Bush, Putin en Bin Laden in onderbroek op een bank zich in comprimerende poses bevinden. Interessant of de geest prikkelend worden de ‘Blauwe Neuzen’ niet en ze herinneren me veeleer aan een politieke carnavalsvereniging.

Artiesten op Rusland 2: AES groep, Bluawe Neuzen group (Mizin, Shaburov), Gor Chahal, Dmitry Gutov, Alexey Kallima, Valery Koshlyakov, Alexander Kosolapov, Oleg Kulik, Maxim Mamsikov, Gosha Ostretsov, Yury Shabelnikov, Alexey Shulgin, Avdey Ter-Oganyan, Vasily Tsagolov, Alexander Vinogradov & Vladimir Dubossarsky

Links:
White Box, NY - Russia 2
White Box, NY
Marat Guelman Gallery - Russia 2
Russia 2
e-gallerie Marat Guelman